ĐỌC HIỂU – VẤN ĐỀ CƠ BẢN TRONG ĐỔI MỚI NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VĂN

3. Các hình thức và cấp độ đọc hiểu TPVC


- Có nhiều hình thức đọc hiểu tuỳ thuộc vào dấu hiệu phân chia để gọi tên: đọc thành tiếng đọc thầm đọc nhanh đọc lướt đọc chậm đọc kĩ đọc sâu đọc đúng đọc hay đọc diễn cảm đọc phân vai đọc sáng tạo đọc đối thoại đọc tái hiện đọc trải nghiệm đọc phân tích đọc bình giá đọc tóm tắt đọc khắc sâu đọc khép kín đọc theo lối mở…


- Bản thân việc đọc hiểu đã có nhiều cấp độ. Có người chia thành cấp thấp nhất và cấp cao nhất giữa hai cấp độ đó có các cấp độ trung gian (PGS. Nguyễn Thái Hoà). Có người nghĩ tới ba dạng (cấp độ): đọc kĩ đọc sâu đọc sáng tạo (GS. Nguyễn Thanh Hùng). GS. Trần Đình Sử nói đến bốn mức độ “từ đọc thông đọc thuộc không vấp váp về ngữ âm nghĩa từ biết ngừng giọng đúng chỗ là một trình độ. Bước thứ hai là đọc kĩ đọc sâu để biết được cách hành văn sắp xếp ý dụng ý trong dùng từ ngắt câu chơi chữ lại là một trình độ khác. Bước thứ ba là đọc hiểu cái thông điệp mà văn bản gửi đến cho người đọc là một mức rất cao. Nhưng đọc văn là để cảm để sống để thưởng thức để dùng để tự phát triển bản thân cho nên đọc sáng tạo và đọc sử dụng là khâu cao nhất. Người đọc phải tìm được cái nghĩa mà người đọc trước chưa thấy thậm chí hiểu cái nghĩa ngoài tầm kiểm soát của tác giả. Đó đã là đọc sáng tạo. Trong các khâu đọc đó đọc hiểu là khâu cơ bản nhất nó bắt đầu từ hiểu từ hiểu câu hiểu đoạn hiểu liên kết hiểu nghĩa toàn bài. Có hiểu đúng thì mới nói chuyện hiểu sáng tạo”.

- Đọc thông văn bản

Đọc thông là đọc không vấp váp về ngữ âm câu chữ mạch lạc văn bản biết ngắt giọng đổi giọng hợp lí đọc đúng nghĩa từ nghĩa câu… Đọc đúng chính xác về ngữ âm giọng điệu từ ngữ văn bản là tiền đề để hiểu đúng hiểu sâu TP.

- Đọc kĩ văn bản

Đọc kĩ đòi hỏi phải đọc chậm đọc nhiều lần để biết được cách tổ chức sắp xếp ý hiểu ý vị trong dùng từ chơi chữ hiểu hàm ý trong đặt câu ngắt đoạn chuyển mạch hành văn ... để tiếp cận nội dung cơ bản của đoạn của bài và tư tưởng của tác giả.

- Đọc sâu văn bản 

Đọc sâu là đọc hiểu nội dung ý nghĩa tư tưởng chủ đề của tác phẩm quan điểm thái độ của tác giả để nhận xét bình giá tác phẩm tác giả để thưởng thức giá trị nghệ thuật của văn bản. Đọc sâu là phát hiện phân tích giải mã làm bộc lộ các tương quan năng động nhiều mặt giữa đời sống và nghệ thuật giữa khách quan phản ánh và chủ quan biểu hiện giữa nội dung và hình thức giữa bộ phận và chỉnh thể của văn bản để nắm bắt chủ đề tư tưởng và hiểu đúng thái độ tình cảm của tác giả cũng như thưởng thức bình giá những giá trị nghệ thuật của tác phẩm.

- Đọc sáng tạo

Đọc văn không chỉ để hiểu cái thông điệp mà văn bản gửi đến cho người đọc mà là đọc để cảm để sống để trải nghiệm để tự nhận thức tự thanh lọc và tự phát triển nhân cách. Đó là đọc sáng tạo là mức cao nhất trong các cấp độ đọc hiểu văn bản văn chương. Đọc hiểu sáng tạo đòi hỏi người đọc phải đào sâu khám phá đến tận cùng chiều sâu ý nghĩa của TP khôi phục những chỗ bỏ lửng những nét mờ lật ngược lại vấn đề thẩm tra độ chính xác của nó từ đó có thể đưa ra những kiến giải riêng của mình. Đọc hiểu sáng tạo là một cách để mài giũa trí tuệ phát triển năng lực đọc hiểu cho người đọc.