Đọc thơ

THƠ DUYÊN - cảm hứng cắt nghĩa tình yêu
                       hay triết lý yêu của Xuân Diệu

Xuân Diệu có lần thốt lên Làm sao cắt nghĩa được tình yêu ? Thế nhưng “ông hoàng thơ tình” ấy vẫn nỗ lực cắt nghĩa nó. Và Thơ duyên từ trong chiều sâu hình tượng và cấu tứ toát lên cảm hứng cắt nghĩa tình yêu theo quan niệm triết mĩ của Xuân Diệu.


Cảm hứng cắt nghĩa tình yêu được biểu hiện ngay ở từ duyên trong nhan đề và câu thơ mở đầu. Từ duyên ở đây không giới hạn trong ý nghĩa quan hệ tương giao hoà hợp của tình yêu đôi lứa mà đồng nghĩa với sự giao duyên kì diệu của vạn vật của thiên nhiên với con người và của lòng người với nhau. Mối tương giao hòa điệu ấy cũng là cấu tứ của hình tượng thơ của văn bản bài thơ.

Bức tranh chiều thu trong khổ thơ đầu được thi nhân cảm nhận không ở từng chi tiết hình ảnh riêng rẽ cụ thể mà trong sự tương giao hoà điệu sóng đôi nhịp nhàng khiến cho những đường biên giữa thực và mộng bị xoá nhoè. Vì thế chiều đã trở thành chiều mộng và nhánh là nhánh duyên chim không lẻ loi đơn chiếc mà có cặp có đôi ríu rít chuyền cành và cả sắc trời xanh cùng chen giao hoà điệu với sắc xanh muôn lá tạo nên một hoà sắc xanh trong sáng ăm ắp tràn đầy. Hình ảnh thơ Đổ trời xanh ngọc qua muôn lá chỉ có thể được thụ cảm qua cái nhìn sự sống đầy tràn với cảm xúc chếnh choáng ngây ngất của một hồn thơ sôi nổi mãnh liệt hướng về sự sống tuổi trẻ và tình yêu. Tiếng huyền cũng vậy ấy không chỉ là thanh âm dìu dặt ngân nga của tiếng chim ríu rít của cây lá trở mình của sắc màu hoà điệu mà còn là âm vang của giai điệu lâng lâng niềm cảm xúc xao xuyến trong tâm hồn thi sĩ trẻ khát khao giao cảm yêu đời yêu sống.

Tiêu biểu cho sự bày tỏ tình yêu – sự sống bằng cảm quan hết sức tinh nhạy và vi tế của hồn thơ Xuân Diệu là hai câu thơ : Con đường nhỏ nhỏ gió xiêu xiêu / Lả lả cành hoang nắng trở chiều... Cảnh thơ chỉ gợi tả vài đường nét mềm mại thanh nhẹ yên tĩnh nhưng qua cái nhìn thụ cảm thấm đẫm tính người sự vật hiện lên như có cái gì xôn xao từ trong lòng như có tình có duyên cảm thông tình tứ với nhau khiến tâm hồn nhạy cảm của thi nhân xao xuyến vấn vương bao tình ý rung động thương yêu trong trẻo nhẹ nhàng thầm lặng của buổi đầu đời : Buổi ấy lòng ta nghe ý bạn / Lần đầu rung động nỗi thương yêu. Và hai con người cùng nhịp nhàng sóng đôi như một cặp vần giữa bài thơ dịu của đất trời vào thu kia tuy vẻ bề ngoài vẫn còn một khoảng cách tưởng như chưa có tình ý gì (vô tâm điềm nhiên chẳng theo gần) nhưng sự thực giữa anh và em đã nảy sinh một mối tương giao thầm kín một sự giao hoà gắn kết mơ hồ mà có thật. Trong vũ trụ tương giao hòa điệu theo quy luật tìm đôi những tâm hồn đơn chiếc cũng khát khao có đôi có cặp và tự nhiên tìm đến với nhau dù chỉ trong ước ao thầm kín để sẻ chia đồng điệu mà chẳng cần đến băng nhân mai mối : Trông thấy chiều hôm ngơ ngẩn vậy / Lòng anh thôi đã cưới lòng em. Ấy là duyên trời tác hợp cho đôi lứa tương ngộ tương phùng là duyên tình chớm nở đầu đời giữa anh và em.

Tình yêu ấy tưởng như không duyên cớ nhưng sự thực đó là sản phẩm diệu kì của cơ trời tác hợp theo lẽ tương giao hòa hợp tự nhiên mà nhiều khi tự lúc nào không hay biết nó chiếm hồn ta khiến ta không cưỡng nổi. Đó phải chăng là cảm hứng cắt nghĩa tình yêu tiềm ẩn trong chiều sâu hình tượng và cấu tứ của bài Thơ duyên cho dù có lần Xuân Diệu nói: Làm sao cắt nghĩa được tình yêu ?

Với Xuân Diệu tình yêu cũng đồng nghĩa với sự sống sức sống và cũng là cách thế sống để con người - kiếp nhân sinh hữu hạn - có thể thắng được thời gian trôi chảy vô tình. Triết lí tình yêu – sự sống ấy đã bắt rễ sâu trong hồn thơ yêu đời yêu sống luôn khát khao giao cảm với thiên nhiên với con người và được định hình sớm trong tư tưởng triết mĩ của Xuân Diệu – một cái Tôi trữ tình luôn có ý thức về bản ngã luôn ý thức rất rõ về thời gian trôi chảy mà đời người hữu hạn trong vũ trụ vô tận hằng thường. Và Thơ duyên là một bài thơ tiêu biểu cho sự bày tỏ triết lí tình yêu – sự sống ấy của Xuân Diệu.
 
                                                         
                                                                                             
Kiều Mai

KM

Cám ơn và tạm biệt

Cám ơn PT vì "luôn mong thầy cùng gia đình mạnh khỏe và hạnh phúc !". Chúc "cô trò nhỏ" có nhiều niềm vui trong "những ngày hè ở miền quê"!
Chúc PT cùng gia đình bình an hạnh phúc!
Một hè vui!
Hẹn gặp lại!

phương thảo

kính gửi thầy !

năm học thứ nhất đã trôi qua rồi thời gian trôi không chờ ai cả.có nhưng hối tiếc có những niềm vui mang về theo nhưng ngày hè ở miền quê nghèo của cô trò nhỏ trong đó có niềm vui vì đã được thầy sẻ chia những lúc buồn ! em tự hỏi thầy có có nhưng ngày hè như bọn em không hay vẫn bộn bề công việc ? luôn mong thầy cùng gia đình mạnh khỏe và hạnh phúc !

kieumai

Thư cám ơn

Cám ơn những lời chúc xuân và những cảm nhận tốt đẹp chân thực của Kha- người học trò mà thầy luôn quý mến. Nhân đây thầy cũng chúc em cùng gia đình sang Năm Mới An lành Hạnh phúc Vạn sự như ý. Riêng em thì sớm thành đạt trong sự nghiệp giảng dạy và nghiên cứu văn học.

Lê Minh Kha

Cảm ơn Thầy vì một bài viết hay !

Ngày mai đã là Valentine rồi ! Hôm nay vào blog của Thầy em đã đọc được một bài viết thật hay về tình yêu trong thơ Xuân Diệu. Xin cảm ơn Thầy !

Tết này em về quê với gia đình nên không đến chúc tết Thầy và gia đình được. Thông qua trang blog này em xin kính chúc Thầy và gia đình năm mới sức khoẻ vạn sự như ý.

Các bài viết trong blog em thấy nhiều bài rất thú vị và bổ ích đối với việc học văn - dạy văn. Rất mong trong thời gian tới blog sẽ ngày càng có thêm nhiều bài viết hay nữa.
Em Kha.